Dünya kuru kayısı başkenti Malatya, tarım teknolojilerinde çığır açan yeni bir döneme giriyor. Malatya Teknokent bünyesindeki mühendisler tarafından tamamen yerli imkanlarla geliştirilen blokzincir (blockchain) tabanlı takip sistemi sayesinde, coğrafi işaretli Malatya kayısısının küresel pazardaki sahtecilik sorunu kökten çözülüyor. Ürünler artık tarladan Avrupa’daki market rafına kadar şifrelenmiş dijital bir ağ ile takip edilecek.

Malatya tarımını dijital çağın en ileri teknolojisiyle buluşturan ve dünya tarım devlerinin dikkatini kente çeken büyük inovasyon bugün resmi olarak tanıtıldı. İnönü Üniversitesi Malatya Teknokent’te faaliyet gösteren yerli bir yazılım firması, kayısı ihracatındaki izlenebilirlik sorununu ortadan kaldıran “KayısıChain” projesini başarıyla tamamlayarak ihracatçı birliklerinin kullanımına sundu.

Tarladan Rafa Şeffaf ve Değiştirilemez Takip

Geliştirilen blokzincir ağı, geleneksel barkod sistemlerinin aksine manipüle edilemeyen ve geriye dönük değiştirilemeyen kriptografik bir veri tabanı sunuyor. Sistemin işleyişi ise teknoloji ve tarımı kusursuz bir şekilde harmanlıyor:

• Hasat ve İlk Kayıt: Çiftçi, kayısısını hasat edip lisanslı depoya veya fabrikaya teslim ettiği an; ürünün hasat tarihi, yetiştirildiği bahçenin koordinatları, uygulanan tarım ilaçları ve organik sertifika bilgileri sisteme giriliyor.

• Dijital Şifreleme: Bu bilgiler blokzincir ağına “değiştirilemez bir blok” olarak ekleniyor.

• İşleme ve Lojistik: Kükürtleme, kurutma, paketleme ve gümrükleme aşamalarındaki her işlem (fabrika sıcaklık değerleri, lojistik aracının soğuk zincir verileri dahil) bu bloğa zincirleniyor.

Avrupa’daki bir süpermarketten Malatya kayısısı alan tüketici, paketin üzerindeki dinamik QR kodu akıllı telefonuyla okuttuğunda, o kayısının Malatya’nın hangi köyünden, hangi çiftçi tarafından, hangi tarihte üretildiğini saniyesi saniyesine ve tamamen şeffaf bir şekilde görebiliyor.

“Malatya Kayısısı” Markası Küresel Koruma Altında

Uluslararası pazarlarda, özellikle Uzak Doğu ve Avrupa’da, farklı ülkelerden (İran, Özbekistan vb.) getirilen düşük kaliteli kayısıların yasa dışı yollarla “Malatya Kayısısı” etiketi vurularak satılması, kentin ihracat gelirlerine büyük darbe vuruyordu.

Teknokent yazılımcıları tarafından geliştirilen bu sistem sayesinde sahtecilik fiziksel olarak imkansız hale geliyor. Tüketici okuttuğu QR kod ile ürünün blokzincir üzerindeki dijital sertifikasını doğrulayamıyorsa, ürünün sahte olduğu anında tespit ediliyor ve sistem, uluslararası gıda güvenliği otoritelerine otomatik bildirim gönderiyor.

Akıllı Sözleşmeler (Smart Contracts) İle Üreticiye Anında Ödeme

Sistemin sadece ihracatçıya değil, Malatyalı çiftçiye de doğrudan finansal dokunuşu bulunuyor. Blokzincir altyapısına entegre edilen “Akıllı Sözleşmeler” sayesinde, ürün gümrükten geçip alıcı firmanın deposuna ulaştığı ve onaylandığı saniye, ihracat bedeli aracı kurumlar ve günlerce süren banka bürokrasisi olmadan doğrudan çiftçinin ve yerel fabrikanın hesabına aktarılıyor. Bu sayede üretici, vade kırımları ve ödeme gecikmeleri altında ezilmekten kurtuluyor.

Avrupa Birliği Standartlarına Tam Uyum

Avrupa Birliği’nin yeni uygulamaya koyduğu Yeşil Mutabakat (Green Deal) ve gıdada %100 izlenebilirlik yasaları, önümüzdeki yıllarda bu teknolojiye sahip olmayan ülkelerin Avrupa’ya gıda ihracatını durdurma noktasına getirecek. Malatya, Teknokent’in geliştirdiği bu blokzincir projesiyle Türkiye’de bu standartlara uyum sağlayan ilk tarım kenti olarak Avrupa pazarındaki rakiplerine büyük bir fark atmış oldu. İlk sistem entegrasyonlarının önümüzdeki hasat sezonuyla birlikte Malatya 1. ve 2. OSB’deki büyük ihracat fabrikalarında devreye alınması bekleniyor.

Bu yazı ve görseller yapay zeka tarafından hazırlanmıştır.